Fjalor i Gjuhës Shqipe

Fjalori i fundit(2006) i publikuar nga ASHSH(Instituti i Gjuhësisë dhe Letërsisë) - rreth 48.000 fjalë

Kuptimi i fjalës vete
vete:

vét/e,-ja f. 1. edhe si përem., një njeri i veçantë, i cili në të njëjtën kohë e kryen dhe e pëson një veprim; thelbi i njeriut si individ, i ndryshëm nga të tjerët; vetvetja: s’i dhimbset vetja; i pëlqente vetja; kërkon shumë nga vetja; si e ndien veten? si ndihesh?; nuk e jep veten; mori veten më qafë; mendon vetëm për vete; fliste me vete (vetë me vete); për vete e bëri (e ka) për të mirën ose për të keqen e vet e bëri (e ka); gënjen veten shpreson më kot; i ka hyrë vetja në qejf i pëlqen vetvetja, mbahet më të madh; s’e ka veten në dorë bën veprime të pavetëdijshme; s’e zotëron dot veten, s’përmbahet; e mori veten në dorë e zotëroi veten mirë, u përmbajt; vrau veten me dorën e tij ia bëri të keqen vetes; mate veten pa të matur bota! (fj. u.); unë për vete… unë vetë…, unë nga ana ime…; e mori me vete; secili më vete secili veçan, veç e veç; i ndarë; i pavarur nga të tjerët, i mëvetësishëm; / që s’ngjan me të tjerët, jo i rëndomtë; i veçantë. 2. euf. herdhet: i ra në vete; i ra vetja (u çel ndër vete, u këput ndër vete) u rrënxua.

vete:

véte jokal., vájta, vájtur 1. shkoj nga një vend zakonisht më i afërt në një tjetër më të largët; drejtohem për diku; arrij në një vend, mbërrij diku; v. III lëviz në një drejtim të caktuar; arrin deri në një largësi; ka një drejtim të caktuar; shtrihet a kalon nëpër një vend: vajti në fshat; vajti më këmbë (me biçikletë, me tren); venë e vijnë te njëri-tjetri; i vajtën sytë tek ai; i venin këmbët sa andej-këtej; hekurudha vete nga Tirana në Vlorë; vija telefonike vete në çdo fshat; mirë vafsh (vafsh shëndoshë)! (ur.) udha e mbarë!, mbërrifsh shëndoshë!; udhëzimi u ka vajtur të gjitha shkollave; vajti lajmi deri në qytet; për ku vete kjo udhë?; kush vete në mulli, doemos do të përmiellet (fj. u.); vajti për lesh e doli i qethur (fj. u.) (iron.). 2. v. III rrjedh diçka; del prej diku; kalon poshtë; shkon: i vajti shumë gjak; i venin lotët çurg; i vajti buka keq. 3. bised. mbush një moshë të caktuar; v. III, edhe fig., rron, mban, duron; arrin në një pikë a në një shkallë; shkon: vajti pesë vjeç; sa vajtën shpenzimet?; sa të vajti shtëpia?; ora vajti një; ka vajtur në pikë të fundit (diçka); këpucët s’i vajtën gjatë. 4. fig. kam arritje të caktuara në punë, në mësime etj.; v. III bised. kryhet a zhvillohet në një mënyrë të caktuar; kalon nga një gjendje në një tjetër; ecën, shkon: si vete me mësime (me punë, me shëndet)?; puna vajti mirë (mbarë, ters); i vajti djathtazi i vajti mbarë; vendi ka vajtur shumë përpara; sa vete e më mirë po bëhet; si do t’i vejë filli (dikujt a diçkaje)?; të vaftë mbarë! (ur.). 5. bëj rregullisht një punë diku; ndjek një shkollë etj.; shkoj: vete me dhen; vajti ushtar; vete në universitet. 6. v. III bised. punon, shkon (për një aparat etj.): ora më vete mirë. 7. kryes. sh. përputhem me dikë; pëlqehemi; shkoj: venë si vëlla e motër. 8. edhe fig., eci pas dikujt a diçkaje, e ndjek; e miratoj; veproj a sillem siç do a siç bën dikush tjetër; shkoj (edhe në njësi frazeologjike): i vete pas (prapa) (dikujt); i vete pas qejfit (pas avazit); vete pas modës; vete nga të fryjë era; ku vete e i kërkon ndihmë atij! 9. v. III bised. më përshtatet diçka; vlen; shkon: nuk të venë këto pantallonat; nuk vete rakia pa meze; s’i vajtën lajkat (dredhitë); kjo s’vete fare; kjo para nuk vete më; atij i vete fjala e dëgjojnë. 10. v. III bised. harxhohet diçka, shkon: vajti kot; për një gozhdë vajti potkoi (fj. u.). 11. në kr. thj. kryes. veta III fig. bised. nuk jeton më, mbaroi, shkoi: vajti dhe Shkëlzeni. 12. nis, bëj: vajti të dilte, por e ndalën.

vetë:

vét/ë,-aI f. kryes. sh. -a(t) njerëz, frymë: tryezë për katër veta; familje prej gjashtë vetash.

vetë:

vét/ë,-aII f. sh. -a(t) gjuh. kategori gramatikore e foljes, që tregon se kush flet, kujt i drejtohet folësi ose për kë a për se bëhet fjalë: veta e parë (e dytë, e tretë).

vetë:

vétë përem. 1. shënon dikë që merr pjesë drejtpërdrejt në një punë a në një veprim ose që përjeton e vuan drejtpërdrejt diçka (zakonisht pranë një emri a një përemri vetor ose në vend të tij); shënon një njeri a një send të caktuar me kuptimin “unë, ti, ai…” ose një njeri a një send kur e dallojmë nga të tjerët, me kuptimin “pikërisht unë, ti, ai… e jo tjetërkush a tjetërgjë”: vetë i dyti së bashku me një tjetër; erdhi vetë; të rroni vetë! përdoret kur ngushëllojmë dikë për vdekjen e një të afërmi; e di vetë e di unë si e zgjidh diçka; flet puna vetë e tregon vetë puna; e zgjidhi (e vendosi) vetë; vetë shkruan, vetë vulos (vetë zot, vetë shkop); e dëgjova nga ato vetë (nga vetë goja e tyre); kush i bën varrin shokut, bie vetë brenda (fj. u.). 2. si ndajf. pa ndihmën e dikujt a të diçkaje, me forcat e mia: gatuaj (laj) vetë; kuptohet vetë vetëkuptohet, është e qartë; / automatikisht; vetiu: makina shkarkohet (ngarkohet) vetë; plaga u mbyll vetë. 3. me dëshirën e vet, vullnetarisht.

Sinonime / Të përafërta:
vetvetja
herdhet
shkoj
nis
bëj
Në literaturë:

...nga mosha. Porsa ka marrë vesh që erdhëm ne, paska vënë medaljet, paska ngjeshur koburen dhe ka dalë përjashta. Tani këtë e bën përditë. - Madje, edhe punëtorët shqiptarë i vështron me përbuzie - tha prifti. - Pardje, specialisti e pyeti për diçka dhe ai nuk iu përgjigj. - Është plak fanatik. Siç duket, edhe ata i duken si aleatët tanë. - E di? - vazhdoi gjenerali, me zë të ulët. - Njeriu duhet të parashikojë çdo gjë. Unë u trembem torollakëve të tillë Ja, i shkrepet, nxjerr koburen e të qëllon mu në mes të ditës! - Çdo gjë mund të ndodhë, - tha prifti. - Nga një gjysmë i lënë si...

Ismail Kadare, "Gjenerali i Ushtrisë së Vdekur"
Në literaturë:

...ndiqeshin gjatë gërmimit. Hollësitë ishin shënuar në nyjat 7 dhe 8 të shtojcës së katërt të marrëveshjes. Gjenerali ia kishte ngulur sytë grumbullit të plisave, që sa vinte, rritej në këmbët e punëtorit. Plisat ishin të zinj, të shkrifët dhe lëshonin avull. Ja ajo, toka e huaj, tha me vete. Tokë si çdo tokë. Po ajo baltë e zezë si kudo, po ata guralecë midis, po ato rrënjë barërash dhe po ai avull. E, megjithatë, e huaj. Prapa krahëve të tyre dëgjoheshin herë pas here makinat që shkonin me shpejtësi. Varreza gjendej ndanë udhës automobilistike, si shumica e varrezave të ushtarëve...

Ismail Kadare, "Gjenerali i Ushtrise se Vdekur"

...nderimin që partia ka për ju. Në rast se ju parapëlqeni hetuesinë... Tjetri kafshoi buzën, pastaj bëri një shenjë të pakuptueshme me dorë, pa e fshehur dot turbullimin. Hetuesinë... përsëriti me vete. Gjer këtu kishte arritur puna? - Po ju dëgjoj, - tha. Hetuesi vështroi një grimë kohe shënimet. - Është fjala për një vajzë të re, - tha me zë të qetë, por tepër të ngadaltë. Aha, ia bëri me vete. Qenkësh tjetra. Salla e teatrit, me kadifenë e kuqe të ndenjëseve, heshtjen e spektatorëve, pastaj duartrokitjet e zgjatura në fund, bashkë me britmat “autori, autori”, nuk do të pësonin gjë. Ishte...

Ismail Kadare, "E Penguara"

... Të dielën që shkoi, natën vonë, ndërsa kisha dalë të shëtisja te zallishtja, pashë të shkonte sipër saj idiotin Gjelosh të UkMarkajve. Ai qeshte me vete, zgërdhihej dhe bënte shenja të marra me duar. Hija e gjymtyrëve të tij hallakatej mbi shpinën e urës dhe zvargej poshtë harqeve gjer mbi ujë. Rrihja të merrja me mend se si mund të ishin futur vallë në trurin e tij të lajthitur të gjitha ato që ndodhën kohët e fundit dhe thashë me vete se kot e kanë njerëzit që qeshin sa herë që e shohin të ecë mbi urë duke belbëzuar e duke tundur duart, ngaqë i dukej vetja se është mbi një kalë...

Ismail Kadare, "Ura me Tri Harqe"

... Muzafer Korkuti, prof. Frano Prendi dhe prof. dr. Skënder Anamali. Në vitin 1977, historia e lashtë u botua e ripunuar dhe e plotësuar me të dhëna të reja nga këta autorë, në formë dispense, për përdorim të brendshëm. Ky tekst, me pak shkurtime, u botua edhe në frëngjisht më 1985 si vëllim më vete, për t’u shfrytëzuar nga studiuesit dhe nga lexuesit e huaj, me titullin Les Illyriens - Aperçu historique, Tirana, 1985. Pjesa e parë, Ilirët, që përfshihet në këtë botim të ri (vëllimi i parë), është mbështetur në variantet e vitit 1977 dhe 1985, por të ripunuara dhe të plotësuara prej të njëjtit...

Akademia Shqiptare e Shkencave, "Historia e Popullit Shqiptar"

...e lartë në të cilën do të ngritet njeriu i zhvilluar normalisht në pikëpamje morale dhe intelektuale: kjo është shkalla, në të cilën ai kupton se këtë botë të rrumbullakët e përbëjnë njerëz të ngjyrave, etnopsikologjive, zakoneve, bindjeve, ideologjive dhe filosofive të veçanta, që ndryshojnë mes vete, por që, prapë, kanë diçka të përbashkët dhe që është: natyre universale njerëzore që i shtyn të vuajnë dhe të gëzohen, të dashurojnë dhe të urrejnë, të lindin dhe të vdesin. Pavarësisht pse do të ketë më tepër simpati për njerëzit e një etike, ideologjie apo filosofie të caktuar, ai do të jetë i...

Rexhep Qosja, "Panteoni i rralluar"
Të ngjashme:
gete:

géte (t) f. sh. çorape grash të gjata deri në bel; pantallona të thurura për fëmijë.