Fjalor i Gjuhës Shqipe

Fjalori i fundit(2006) i publikuar nga ASHSH(Instituti i Gjuhësisë dhe Letërsisë) - rreth 48.000 fjalë

Kuptimi i fjalës bige
bigë:

bíg/ë,-a f. sh. -a(t) [big/ël,-la f. sh. -la(t)] 1. dru a diçka tjetër që mbaron me një degëzim më dysh; vendi i degëzimit ose vetë degëzimi; furkaçe: shkop me bigë; biga e lumit; bigë lulesh (qershish); mal me biga. 2. tek. vinç i madh me dy krahë: bigë lundruese. 3. si ndajf. çift e drejt përpjetë: i rrinin mustaqet bigë; i bëri këmbët bigë (fig. përb.) vdiq; i ngre (i mban) veshët bigë përgjon me vëmendje të madhe.

Sinonime / Të përafërta:
furkaçe
Në literaturë:

...nga mosha. Porsa ka marrë vesh që erdhëm ne, paska vënë medaljet, paska ngjeshur koburen dhe ka dalë përjashta. Tani këtë e bën përditë. - Madje, edhe punëtorët shqiptarë i vështron me përbuzie - tha prifti. - Pardje, specialisti e pyeti për diçka dhe ai nuk iu përgjigj. - Është plak fanatik. Siç duket, edhe ata i duken si aleatët tanë. - E di? - vazhdoi gjenerali, me zë të ulët. - Njeriu duhet të parashikojë çdo gjë. Unë u trembem torollakëve të tillë Ja, i shkrepet, nxjerr koburen e të qëllon mu në mes të ditës! - Çdo gjë mund të ndodhë, - tha prifti. - Nga një gjysmë i lënë si...

Ismail Kadare, "Gjenerali i Ushtrisë së Vdekur"
Në literaturë:

...kanë qenë fqinjë për një kohë të gjatë, kanë këmbyer vezët me fishekë, ndonjëri prej tyre ka shtënë me siguri mbi ta. Tani, sigurisht, ua ka ënda të shikojnë gërmimet. - Ata vijnë rrotull, sikur duan të mburren përpara nesh për vrasjen e rojave, - tha prifti. - E keni parë një plak me mustaqe bigë, që del çdo mëngjes me një kobure të madhe ngjeshur për brezi? Gjenerali rrudhi fytyrën. - Ai që ka dy-tri medalje në gjoks dhe që ecën me kokë përpjetë? E kam parë, natyrisht. Specialisti më tha se ka humbur një djalë në luftë. - Ashtu? - Është shumë i vjetër nga mosha. Porsa ka marrë vesh...

Ismail Kadare, "Gjenerali i Ushtrise se Vdekur"

...freskëta dhe në luftimet e pandërprera përdori gjerësisht sulme të befasishme dhe dredhi të shumta. Si detyrë kryesore ai duhet të ketë pasur pushtimin e qytetit të Ohrit. Ndeshjen e parë me trupat e Ballabanit, sipas M. Barlecit, shqiptarët e zhvilluan në fushën e Falkalit (Valkalit) pranë malit Bigë (Furkë) në afërsi të Ohrit në vitin 1464. Plani i tij fillestar, që t’i sulmonte natën e në befasi shqiptarët, dështoi. Me gjithë dëmet e rënda që pësuan forcat e tij, nëpërmjet pritave që kishte ngritur Ballabani, arriti të dëmtonte komandën e ushtrisë shqiptare. Në kundërshtim me porositë e Skënderbeut...

Akademia Shqiptare e Shkencave, "Historia e Popullit Shqiptar"
Të ngjashme:
bice:

bíc/e,-ja f. sh. -e(t) 1. gropëz në tokë, që e zë me thembër lojtari në lojën e doçes. 2. fig. qoshe e rehatshme dhe e sigurt: zuri një bice.

bide:

bidé,-ja f. sh. -(të) vaskë e vogël e vendosur në nevojtore për t’u larë poshtë (kryesisht për gratë).

bile:

bíl/e,-ja f. sh. -e(t) fëm. organi seksual i djemve.

bile:

bilé pj. bised. madje.

bie:

bíeI jokal., ráshë, rënë 1. rrëzohem përtokë a këputem nga lart poshtë; ulem a shtrihem diku; hidhem drejt diçkaje: ra një gur nga mali; ra nga pema (nga kali); më ra nga duart; ra në pus (në lumë); ra muri; u pengua e ra; ra përmbys; ranë gjethet; i ranë flokët (dhëmbët); bie shi (borë); ra për të fjetur; ra i sëmurë (lehonë); i ra ndër këmbë (në gjunjë) (edhe fig.); bie me pulat fle shumë herët; ra i vdekur; dardha nën dardhë bie (fj. u.); / v. III vjen, përhapet, pllakos: ra nata; ra heshtja; ra zia (kolerja). 2. jap jetën për një çështje të drejtë: ra në luftë (në krye të detyrës); ra dëshmor (për liri). 3. lëviz nga lart në një vend më të ulët; zbres; v. III rrjedh, derdhet; varet poshtë a shtrihet lirshëm mbi diçka; ulet: ra dielli; ranë në fushë; më ranë lotët; i ra gjak nga hundët; i binin djersët çurk; shkëmbi binte pingul; bie perdja; i ranë pantallonat; flokët i binin mbi supe; ra lumi; i kanë rënë faqet (fig.) u dobësua; i ra barku (fig.) u dobësua. 4. dorëzohem, nuk bëj më qëndresë: ra qyteti; ra qeveria. 5. ulem në detyrë; / v. III shfuqizohet (për ligjet etj.). 6. edhe kal., shkoj, përshkoj; i dal, kaloj: i ra fushës mespërmes; i ra drejt (rrotull, kryq e thërthor); i ra me not; i ra prapa (fig.) e ndoqi prapa. 7. marr tatëpjetën; v. III ulet, pakësohet (sasia, vlera, forca, vrulli etj.); dobësohet; zbutet; fig. humb cilësitë e mira, keqësohet: ranë çmimet; ra dollari; ra prodhimi; i ra vlera (autoriteti); ra era; i ranë ethet; ra të nxehtit; i ra inati; ka rënë puna (vrulli); ka rënë nga shëndeti (në mësime, nga gjendja); ra shpirtërisht; sa poshtë ka rënë! (fig.). 8. edhe fig., ndodhem papritur në një gjendje të caktuar, hyj, futem; gjej befas diçka të çmuar dhe turrem i etur mbi të; qëlloj me dikë; v. III ndodh a vjen rastësisht; gjendet diku, qëllon, e kap, përfshin; (me trajtë të shkurtër përemërore) më kushton, më qëllon ta paguaj: ra tërmet; i ra plani shtëpisë; më ra udha (puna); më ra në vesh; më ra ndër mend; ra fjala; më ra si bombë; me ç’të më bjerë në dorë; festa ra të martën; ku bie Fieri?; ra i pesti (i fundit); ra me barrë; ra rob; ra në burg (në grackë); ra në hall (ngushtë); ra në thonjtë e xhelatit; ra në mjerim; ra në mendime; ra në gjumë (në kllapi); ra në dashuri (në vetëkënaqësi); më ranë veshët rehat; ranë në gjurmë; ra në një familje të mirë; i ra lirë. 9. edhe kal., edhe fig., godit, qëlloj; e bëj të tingëllojë; luaj me një vegël muzikore a luaj një pjesë muzikore; v. III përplaset diku a prek diçka; tingëllon, dëgjohet: i ra me shkop (me pushkë); i bie kokës me grushte; i ra topit; më ra era në shpatulla; i ra rrufeja; i ra drita në sy (dielli në kokë); më ra rëndë ajo fjalë; ra zilja (telefoni); i bie fyellit (violinës); i ra një valsi; i bie pragut të dëgjojë dera (fig.) e hedh fjalën për diçka tjetër; / sulem, vërsulem; e sulmoj, e godit; e qortoj: i ranë armikut; ra ujku ndër dhen; i ra në kokë e qortoi rëndë. 10. edhe kal., v. III, edhe fig., fillon me vrull, shpërthen e përhapet; më zë a më godit; më vjen: ra zjarr; i ra një çehre e verdhë; i ra një hije mori një pamje të hijshme; ra gripi; i ra pika; i ra krimbi; i ra të fikët; i ra rakia në kokë; i ra barra; pika që s’i bie! (mallk.). 11. lidhem me dikë, pajtohem; jepem shumë pas dikujt a pas diçkaje; i futem, i përvishem: ranë në fjalë (në pazar); s’bie në kompromis; ra pas lojës (pas qejfeve); i ra byrekut sa e mbaroi; u ranë shqerrave e i therën. 12. bised. kam lidhje gjaku a afrie: biem kushërinj të dytë (krushq). 13. bised. bëj një punë shpejt me diçka, i heq, i jap: i ra një fshesë (një leckë) shtëpisë; i ra me brisk mjekrës; ra drapri filluan korrjet; bjeri kazmës! puno! 14. fig. lodhem shumë duke bërë të njëjtën gjë pa pushim: më ranë këmbët (së ecuri); më ranë krahët (së punuari); më ranë thonjtë (së lari); më ranë kryqet; më ra bretku (në punë); më ra goja (gjuha) (së thëni). 15. v. III (me trajtë të shkurtër përemërore), edhe fig., më bën, më rri si duhet; më vjen për shtat, më shkon, pajtohet: më bien mirë këpucët; na bie për mbarë; i binte pas qejfit. 16. më caktohet, më ngarkohet; më takon, më përket; e kam unë përsipër: i ra në pjesë; i ra radha; i bie atij të shkojë; ra mbi shpatullat e tij; mos fut hundët tek s’të bie! (fj. u.). 17. them, flas: i ra drejt (shkurt). 18. lëshoj, kam: bie erë të mirë (të keqe); bie erë barut; po nuk hëngre hudhra, s’të bie erë goja (fj. u.).